Hệ miễn dịch và ung thư

Ý tưởng dùng hệ miễn dịch để chống ung thư đã có hơn một thế kỷ, nhưng chỉ gần đây mới trở thành điều trị thật.

Hệ miễn dịch giám sát liên tục

• Nhận ra tế bào bất thường
• Tiêu diệt trước khi chúng phát triển
• Xảy ra thường xuyên trong cơ thể
• Phần lớn tế bào bất thường bị loại bỏ
• Ung thư là những trường hợp thoát được

Mỗi khối u đã hình thành đều là một tế bào từng thoát khỏi hệ thống giám sát.

Tế bào T là lực lượng chính

• Nhận diện các dấu hiệu bất thường trên bề mặt tế bào
• Tiêu diệt tế bào mang dấu hiệu đó
• Có khả năng ghi nhớ
• Là đích của phần lớn liệu pháp miễn dịch
• Cũng là tế bào được chỉnh sửa trong liệu pháp tế bào

Khả năng ghi nhớ của tế bào T là lý do một liệu pháp có thể có tác dụng kéo dài.

Cách tế bào T nhận diện

• Tế bào trình bày mảnh protein bên trong lên bề mặt
• Tế bào T kiểm tra các mảnh đó
• Nhận ra mảnh bất thường thì tấn công
• Đây là cơ chế giám sát tinh vi
• Cũng là chỗ ung thư khai thác để né

Hệ thống này giống như kiểm tra giấy tờ ở mọi tế bào trong cơ thể.

Các cơ chế né tránh

• Giảm biểu hiện dấu hiệu nhận diện
• Tạo môi trường ức chế quanh khối u
• Kích hoạt các cơ chế phanh của tế bào T
• Thu hút các tế bào ức chế miễn dịch
• Mỗi cơ chế là một đích điều trị tiềm năng

Hiểu được từng cơ chế né tránh đã mở ra từng nhóm thuốc mới.

Về cơ chế phanh

• Hệ miễn dịch có các phanh tự nhiên
• Để tránh tấn công mô lành
• Tế bào ung thư lợi dụng các phanh này
• Thuốc ức chế điểm kiểm soát nhả phanh đó
• Là bước ngoặt lớn trong điều trị ung thư

Nhả phanh cũng có nghĩa hệ miễn dịch có thể tấn công cả mô lành.

Các nhóm liệu pháp miễn dịch

• Thuốc ức chế điểm kiểm soát
• Kháng thể đơn dòng
• Liệu pháp tế bào
• Vắc xin điều trị ung thư
• Các cytokine

Liệu pháp tế bào chỉ là một nhánh trong một họ phương pháp rộng hơn.

Liệu pháp tế bào là gì

• Lấy tế bào miễn dịch của người bệnh
• Xử lý hoặc chỉnh sửa ngoài cơ thể
• Nhân lên số lượng
• Đưa trở lại cơ thể
• Là dạng điều trị cá nhân hoá

Mỗi liều thuốc ở đây được sản xuất riêng từ tế bào của chính người bệnh.

Vì sao ung thư máu là đích đầu tiên

• Tế bào ung thư lưu thông trong máu
• Dễ tiếp cận hơn khối u đặc
• Có dấu hiệu bề mặt rõ ràng
• Kinh nghiệm từ ghép tế bào gốc
• Kết quả rõ ràng và đo được

Không phải xuyên qua mô khối u đặc là lợi thế rất lớn.

Thách thức với khối u đặc

• Tế bào miễn dịch khó xâm nhập vào khối u
• Môi trường quanh khối u ức chế mạnh
• Khó tìm dấu hiệu chỉ có ở tế bào ung thư
• Nguy cơ tấn công mô lành cao hơn
• Đây là rào cản lớn nhất hiện nay

Tìm được một dấu hiệu chỉ có ở tế bào ung thư mà không có ở mô lành là bài toán khó nhất.

Về tính đặc hiệu

• Dấu hiệu nhắm tới phải đủ đặc hiệu
• Nếu mô lành cũng có thì bị tấn công theo
• Đây là nguồn tác dụng phụ nghiêm trọng
• Là giới hạn chính khi chọn đích
• Nghiên cứu đang tìm đích tốt hơn

Một liệu pháp quá hiệu quả nhưng không đủ đặc hiệu có thể gây hại nặng.

Kết quả thực tế

• Một số người bệnh đáp ứng rất tốt
• Một số không đáp ứng
• Chưa dự đoán chắc chắn được ai đáp ứng
• Nghiên cứu về yếu tố dự báo đang tiếp tục
• Đây là câu hỏi lớn của lĩnh vực

Không đoán trước được ai sẽ đáp ứng là hạn chế lớn khi tư vấn cho người bệnh.

Không thay thế mọi điều trị khác

• Thường dùng khi các điều trị khác đã thất bại
• Có chỉ định cụ thể
• Phối hợp với các phương pháp khác
• Không phải lựa chọn cho mọi người bệnh ung thư
• Bác sĩ chuyên khoa quyết định

Đây là một công cụ thêm vào chứ không phải công cụ thay thế tất cả.

Cẩn thận với quảng cáo

• Thuật ngữ miễn dịch bị dùng trong nhiều quảng cáo sai
• Các sản phẩm tăng cường miễn dịch không phải liệu pháp miễn dịch
• Liệu pháp thật được thực hiện tại trung tâm chuyên sâu
• Hỏi tên sản phẩm và cơ quan phê duyệt
• Không có dịch vụ miễn dịch chống ung thư tại phòng khám nhỏ

Các sản phẩm quảng cáo tăng cường miễn dịch không liên quan gì tới liệu pháp này.

Cách nghĩ thực tế

• Hệ miễn dịch vốn diệt tế bào bất thường thường xuyên
• Ung thư phát triển được vì tìm được cách né tránh
• Liệu pháp tế bào chỉ là một nhánh của liệu pháp miễn dịch
• Khối u đặc khó hơn ung thư máu rất nhiều
• Sản phẩm tăng cường miễn dịch không phải liệu pháp miễn dịch

Nội dung này mang tính thông tin chung; điều trị ung thư phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Câu hỏi thường gặp