Liệu pháp tế bào T được chỉnh sửa

Đây là ví dụ rõ nhất của việc một ý tưởng nghe như viễn tưởng trở thành điều trị được phê duyệt.

Nguyên lý

• Lấy tế bào T của chính người bệnh
• Đưa vào một thụ thể nhân tạo
• Thụ thể này nhận ra dấu hiệu trên tế bào ung thư
• Nhân lên số lượng trong phòng thí nghiệm
• Truyền trở lại cho người bệnh

Thụ thể nhân tạo cho phép tế bào T nhận ra đích mà bình thường nó bỏ qua.

Vì sao cần chỉnh sửa

• Tế bào T tự nhiên không nhận ra khối u đủ tốt
• Hoặc đã bị ức chế
• Thụ thể nhân tạo bỏ qua các bước nhận diện phức tạp
• Nhận diện trực tiếp dấu hiệu bề mặt
• Hoạt động mạnh hơn nhiều

Thiết kế này bỏ qua đúng những bước mà tế bào ung thư đã học cách né.

Chỉ định đã được phê duyệt

• Một số bạch cầu lympho cấp
• Một số u lympho
• Đa u tuỷ
• Thường sau khi điều trị khác thất bại
• Tiêu chuẩn rất cụ thể

Đây là lựa chọn cho nhóm người bệnh trước đây gần như không còn phương án nào.

Kết quả thực tế

• Một tỷ lệ đáng kể đạt lui bệnh
• Kể cả người đã thất bại nhiều phác đồ
• Một phần duy trì lui bệnh lâu dài
• Một phần tái phát
• Không phải ai cũng đáp ứng

Với một số người, đây là lần đầu tiên bệnh lui sau nhiều năm điều trị thất bại.

Vì sao có người tái phát

• Tế bào ung thư mất dấu hiệu bị nhắm tới
• Tế bào T được truyền không tồn tại đủ lâu
• Môi trường khối u ức chế
• Đang được nghiên cứu để khắc phục
• Có hướng nhắm nhiều dấu hiệu cùng lúc

Mất dấu hiệu bị nhắm tới là cách khối u thích nghi với chính liệu pháp.

Sản phẩm làm riêng cho từng người

• Dùng tế bào của chính người bệnh
• Không dùng được cho người khác
• Quy trình lặp lại từ đầu mỗi lần
• Mất vài tuần để sản xuất
• Là nguyên nhân chính của chi phí cao

Thời gian chờ sản xuất là vấn đề thật với người bệnh đang tiến triển nhanh.

Hướng dùng tế bào từ người hiến

• Sản xuất sẵn từ tế bào người khoẻ mạnh
• Có thể dùng ngay không phải chờ
• Chi phí có thể thấp hơn
• Nhưng có nguy cơ thải ghép
• Đang trong giai đoạn nghiên cứu

Sản phẩm sẵn có sẽ giải quyết được vấn đề thời gian chờ nếu vượt qua được rào cản miễn dịch.

Về việc chọn dấu hiệu đích

• Phải có nhiều trên tế bào ung thư
• Càng ít trên mô lành càng tốt
• Đây là yếu tố quyết định tác dụng phụ
• Ung thư máu có đích thuận lợi hơn
• Khối u đặc khó tìm đích hơn nhiều

Với ung thư máu, việc mất luôn một dòng tế bào lành có thể chấp nhận được, với mô khác thì không.

Thách thức với khối u đặc

• Tế bào T khó xâm nhập vào khối u
• Môi trường quanh khối u ức chế mạnh
• Thiếu đích đặc hiệu
• Nhiều thử nghiệm đang tiến hành
• Kết quả cho tới nay còn hạn chế

Thành công ở ung thư máu chưa lặp lại được ở khối u đặc.

Cần điều trị chuẩn bị

• Hoá trị liều giảm trước khi truyền
• Tạo chỗ cho tế bào mới phát triển
• Giảm tế bào ức chế miễn dịch
• Là phần bắt buộc của quy trình
• Có tác dụng phụ riêng

Người bệnh vẫn phải trải qua hoá trị trước khi nhận liệu pháp này.

Theo dõi sau truyền

• Nằm viện theo dõi sát những ngày đầu
• Theo dõi các phản ứng đặc trưng
• Theo dõi số lượng tế bào trong máu
• Đánh giá đáp ứng sau vài tuần
• Theo dõi dài hạn nhiều năm

Những tuần đầu sau truyền là giai đoạn cần theo dõi chặt chẽ nhất.

Yêu cầu về cơ sở

• Trung tâm được chứng nhận
• Có kinh nghiệm xử lý biến chứng
• Có hồi sức tích cực
• Có thuốc xử lý phản ứng sẵn sàng
• Không thực hiện được ở cơ sở thông thường

Yêu cầu về năng lực xử lý biến chứng là lý do chỉ một số trung tâm thực hiện được.

Hướng phát triển

• Nhắm nhiều dấu hiệu cùng lúc
• Tế bào tồn tại lâu hơn
• Sản phẩm sẵn có từ người hiến
• Mở rộng sang khối u đặc
• Giảm chi phí sản xuất

Mỗi hướng này đang có các thử nghiệm riêng đang tiến hành.

Cách nghĩ thực tế

• Tế bào T được trang bị thụ thể nhân tạo để nhận ra khối u
• Chủ yếu dùng cho ung thư máu sau khi điều trị khác thất bại
• Một tỷ lệ đáng kể đáp ứng nhưng không phải tất cả
• Sản phẩm làm riêng cho từng người nên mất thời gian và tốn kém
• Chỉ thực hiện được ở trung tâm chuyên sâu

Nội dung này mang tính thông tin chung; chỉ định phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Câu hỏi thường gặp