Tế bào gốc là gì và có mấy loại

Trước khi nói tế bào gốc chữa được gì, cần biết đang nói về loại tế bào gốc nào.

Định nghĩa cơ bản

• Tế bào chưa chuyên hoá
• Có khả năng tự tái tạo
• Có thể biệt hoá thành tế bào khác
• Mức độ đa năng rất khác nhau
• Đây là điểm quan trọng nhất cần nhớ

Hai đặc tính này là điều chung, còn khả năng cụ thể thì khác nhau rất xa.

Tế bào gốc phôi

• Lấy từ phôi ở giai đoạn rất sớm
• Có khả năng biệt hoá rộng nhất
• Là công cụ nghiên cứu quan trọng
• Kèm tranh luận về đạo đức
• Ứng dụng lâm sàng còn rất hạn chế

Khả năng rộng cũng đi kèm nguy cơ tạo khối u nếu không kiểm soát được.

Tế bào gốc trưởng thành

• Có trong các mô của cơ thể
• Khả năng biệt hoá hẹp hơn nhiều
• Thường chỉ tạo ra tế bào của mô đó
• Là nguồn được dùng trong điều trị hiện nay
• Tế bào gốc tạo máu là ví dụ rõ nhất

Loại này khiêm tốn hơn về khả năng nhưng lại là loại đã cứu được nhiều người.

Tế bào gốc tạo máu

• Nằm trong tuỷ xương
• Tạo ra các tế bào máu
• Là nền tảng của ghép tuỷ
• Ứng dụng đã được chứng minh từ lâu
• Dùng cho một số bệnh máu và ung thư máu

Đây là ứng dụng lâu đời nhất và có bằng chứng vững nhất của tế bào gốc.

Tế bào gốc trung mô

• Có trong tuỷ xương, mô mỡ và một số mô khác
• Được nghiên cứu rất nhiều
• Có tác dụng điều hoà miễn dịch được quan tâm
• Phần lớn ứng dụng vẫn đang nghiên cứu
• Là loại bị quảng cáo nhiều nhất

Khoảng cách giữa số lượng nghiên cứu và số ứng dụng được chấp nhận ở loại này rất lớn.

Tế bào gốc cảm ứng đa năng

• Tạo ra từ tế bào trưởng thành đã được lập trình lại
• Có khả năng gần với tế bào gốc phôi
• Tránh được tranh luận đạo đức về phôi
• Là bước tiến quan trọng của khoa học
• Ứng dụng lâm sàng còn đang ở giai đoạn đầu

Đây là một trong những phát hiện làm thay đổi cả lĩnh vực này.

Tế bào gốc từ máu cuống rốn

• Thu từ máu dây rốn khi sinh
• Chứa tế bào gốc tạo máu
• Dùng trong ghép cho một số bệnh
• Số lượng tế bào thường hạn chế
• Là chủ đề của dịch vụ lưu trữ

Ứng dụng của nguồn này hẹp hơn nhiều so với cách các dịch vụ lưu trữ trình bày.

Vì sao phân loại lại quan trọng

• Khả năng khác nhau rất xa
• Bằng chứng khác nhau rất xa
• Nói chung chung là cách nói thiếu chính xác
• Quảng cáo thường khai thác sự nhập nhằng này
• Luôn hỏi đang nói về loại nào

Câu hỏi đầu tiên nên là loại tế bào nào và bằng chứng cho ứng dụng cụ thể này là gì.

Biệt hoá không phải chuyện tự động

• Đưa tế bào vào cơ thể không đảm bảo chúng thành đúng loại mong muốn
• Cần tín hiệu và môi trường phù hợp
• Cần định cư đúng vị trí
• Cần tồn tại đủ lâu
• Đây là thách thức khoa học lớn

Phần khó không phải lấy được tế bào mà là làm chúng hoạt động đúng chỗ.

Những rào cản khoa học

• Kiểm soát biệt hoá
• Đưa tế bào tới đúng nơi
• Giữ chúng sống và hoạt động
• Tránh phản ứng miễn dịch
• Tránh nguy cơ tạo khối u

Mỗi rào cản trong số này đã tốn hàng chục năm nghiên cứu.

Tiềm năng là thật

• Lĩnh vực này có triển vọng thực sự
• Nhiều nghiên cứu đang tiến triển
• Một số ứng dụng đã vào điều trị
• Thận trọng không phải phủ nhận
• Vấn đề là phân biệt giai đoạn

Thận trọng với quảng cáo không có nghĩa là phủ nhận giá trị của khoa học.

Câu hỏi luôn nên đặt ra

• Loại tế bào gốc nào
• Cho bệnh cụ thể nào
• Bằng chứng ở mức nào
• Đã được cơ quan quản lý chấp nhận chưa
• Hay vẫn đang là nghiên cứu

Bốn câu hỏi này lọc được phần lớn thông tin sai lệch.

Vì sao hay bị nói quá

• Tiềm năng khoa học dễ gây ấn tượng
• Khoảng cách tới điều trị ít được nhắc
• Truyền thông thích tin tức đột phá
• Có lợi ích thương mại
• Người bệnh nặng dễ bị thuyết phục

Người ở trong hoàn cảnh tuyệt vọng là nhóm dễ bị khai thác nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Tế bào gốc là nhiều thứ rất khác nhau
• Khả năng và bằng chứng khác nhau rất xa giữa các loại
• Ghép tế bào gốc tạo máu là ứng dụng có bằng chứng vững nhất
• Phần khó là làm tế bào hoạt động đúng chỗ
• Luôn hỏi loại nào, cho bệnh nào, bằng chứng ở mức nào

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị phải do bác sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp